Çocuğumu Narsistik Babasından Nasıl Koruyabilirim?

0
Çocuğumu Narsistik Babasından Nasıl Koruyabilirim?
Çocuğumu Narsistik Babasından Nasıl Koruyabilirim?

Çoğumuz içine doğduğumuz ailelerin nasıl olduğu üzerine pek düşünmez, ailelerimizi olduğu gibi kabul ederiz.  Bu yüzden de ailemizin değerlerinin, kurallarının ya da anne babamızın tutumlarının normal olduğuna inanır;  ailemizin kişiliğimiz üzerinde derin izler bırakabileceğini düşünmeyiz.

Oysa her birbirinden farklıdır ve benimsedikleri kurallar, değerler, ilişkiler ve sırlarıyla birer kapalı kutudur.  Bizler kültürünün ya da ebeveyn tutumlarının bizi nasıl şekillendirdiğini ancak büyüdükten sonra fark eder bazen de tüm hayatımızı bu etkiyi anlamadan geçiririz.

Anne ya da babanın narsistik tutumları bu etkilerden birisidir. Çocuklar narsistik anne babanın tutumlarının kendi kişiliklerini nasıl şekillendirdiğini; duygularına, özgüvenlerine, kapasitelerine nasıl  ket vurduğunu ancak yıllar sonra kavrayabilirler.

Bu yazıda narsistik babaların özelliklerinden ve davranışlarının olası etkilerinden söz edeceğiz. Babanızın bir kişiliği olabilir mi? İşte size çocuklarının dilinden bir ebeveynde gözlemlenebilecek davranışlardan bazıları:

Narsistik Ebeveynlerin Davranış Özellikleri Nelerdir?

  • Babam kendine düşkün biriydi. Kendisinin çok çalışkan ve fedakar olduğunu düşünür; bu yüzden herkesten saygı ve hayranlık görmek isterdi.
  • İnsanları kendi işler için kullanmak konusunda ustaydı. Herkesin kendisi için bir şeyler yapmasını bekler, yakın çevresinden insanları neredeyse sömürürdü. Sanki herkes ona hizmet etmek için yaratılmıştı.
  • Yakışıklı ve karizmatikti. Bu yüzden özellikle ilk kez tanıştığı insanları etkiler ve onların ilgisini çekerdi. Dikkatlerin her zaman üzerinde olması, kalabalıklar ilk fark edilenin o olmasına bayılırdı. Dikkatin başkalarına kayması, sohbetin merkezinde olmaması ise onu çok öfkelendirirdi.
  • Kendine dair hikayeler anlatmaya bayılırdı. Geçmiş başarıları, onu çekemeyen arkadaşlarından öcünü alışları, uğradığı haksızlıkların üstesinden gelişi, yaptığı işte en iyisi olması anlattığı hikayelerin ana temasıydı.
  • Geçmişi gibi gelecek beklentileri de gerçekçi olmazdı. Kendine bir hedef belirlediğinde de çok yüksekten uçar, hedefine ulaşamadığında da hep ona engel olan başkalarını suçlardı.
  • Çok iyi bir eleştirmendi. Başkalarının yaptıklarını öyle detaylı ve akıllıca eleştirirdi ki karşısındaki insana söyleyecek söz bırakmazdı. Bununla birlikte kendisi hiç eleştiri kaldıramazdı. Kendisini eleştirenleri hatta azıcık eleştirenleri bile hayatından çıkartır ya da onlara karşı düşmanlaşırdı.
  • Öfkesi gerçekten korkutucuydu. Bazı insanlar öfkelenip bağırırlar. Babam insanları sessiz nefretiyle yaralardı; özellikle de beni.
  • Ne zaman yakınlaşıp ne zaman uzaklaşacağına kendisi karar verir; onun hoşuna gitmeyen bir şey olduğunda hemen mesafeli ve soğuk bir haline gelirdi. Narsistler çevrelerindeki insanların duygularını anlayamaz, empati duyamazlar. Babam kendi ihtiyaçlarının karşılanması ve kendi duyguları konusunda çok hassas, başkalarının ihtiyaçları konusunda çok duyarsız olabilirdi.
  • Babamla sadece onun planladığı zamanlarda birlikte olabilirdik. Çoğu zaman evin dışında işleri olur, bütün işler bitmeden bize vakit ayırmazdı. Birlikte olduğumuz zamanlarda da sadece onun seçtiği, onayladığı faaliyetler yapılırdı. Bizim istediğimiz şeyler için hep çok mantıklı eleştirileri olur, hep o haklı çıkardı.
  • Çocukları olarak bizim dış görünümümüz, giysilerimiz her şeyden önemliydi. Yabancıların yanında çok ilgili ve sevgi dolu bir baba olur, bizimle gurur duyar; baş başa kaldığımızda eski mesafesine ve eleştirel diline geri dönerdi.

Bu maddelerden biri ya da birkaçı size tanıdık gelmiş olabilir. Sizin babanız da bu tutumlardan birkaçını sergiliyor olabilir. Peki bu davranışlar ne zaman onları narsist yapar?

Kendinden hoşnut olmak, kendine güvenmek kötü bir şey değildir. Her insan belli bir oranda kendine hayranlık duyar,  başkalarından daha iyi olduğuna inanır.

Narsistik Kişilik Bozukluğu ise güven sınırlarının aşıldığı, duygunun bir çeşit kendine hayranlığa döndüğü durumun ifade edilmesine yarayan bir tanımdır. Doğal olarak, sosyal bilimlerdeki tüm tanımlar gibi esnektir; bazen karşılaştığımız kişinin sınırları hafifçe zorlayan bir kendini beğenmiş mi yoksa tanımın içini tam olarak dolduran bir Narsistik Kişilik Bozukluğu vakası mı olduğunu ayırt etmekte zorlanırız. Yine de Narsistik Kişilik Bozukluğunda kendine dönüklük aşırılığa kaçar.

Narsistik Babalar Çocuklarına Nasıl Zarar Verirler?

  • Narsist ebeveynler pek çok tutumlarıyla çocuklarına zarar verirler.
  • Kendi ihtiyaçlarıyla fazlaca meşgul olmaları nedeniyle, çocuklarının –özellikle- duygusal beklenti ve ihtiyaçlarını görmezden gelebilir,
  • Kendi isteklerine uygun davranana kadar çocuklarını ihmal edebilir,
  • Performansı yeterince iyi olmayan çocuklarına koşullu sevgi sunabilirler.
  • Konuşmaları çok eleştireldir.
  • Ortalama sonuçlarla tatmin olmayıp, çocuklarını en iyisini yapmaya zorlar; böylece onların çoğu zaman yetersiz, beceriksiz, değersiz hissetmelerine neden olurlar.

Bütün bu etkiler bir araya geldiğinde kendini çok değersiz hisseden bir yetişkin ortaya çıkacaktır. Bu çocuklar değersizlik duygusunu dengelemek için kendilerini en yetenekli, en başarılı, en çekici yetişkinler haline getirmeye çalışacak, kendi hayatlarını değil babalarının kendileri için hayal ettiği ‘kusursuz’ hayatı yaşamaya çalışacaklardır.

Narsistik Babaların Kızları Kendilerini Sevilmeye Layık Görmezler

Narsistik babaların kızları da kendilerini çoğu zaman sevilmemiş, değer verilmemiş, önemsenmemiş, beğenilmemiş hissederler. Oysa bir kız çocuğunun en çok ihtiyaç duyduğu şey babasından alacağı doğrudan sevgi ve koşulsuz kabuldür.  Aralarındaki sağlıklı baba kız ilişkisi, kız çocuğuna sevilmeye layık ve özel olduğunu kanıtlayacak en güçlü kaynaktır.

Kızına yeterince sevgi göstermeyen baba ile kızı arasında iletişimsizlik de yıllar içinde büyür. Genç kız karşısına çıkan her erkeğin tıpkı babası gibi sevgisiz ve ilgisiz olacağına dair kaygısının –özellikle genç yaşlarda- farkında değildir. Bu örtülü kaygı bazen duygusal ilişkilerinden kaçmaya bazen de kendi ilişkisinde babasının narsist rolünü oynamasına neden olur.  

Narsist Babaların Oğulları Hep Kendilerini Kanıtlamak Zorundadırlar

Narsistik babaların oğulları ise hiçbir zaman ipini göğüsleyemeyecekleri bir yarışın içinde bulurlar kendilerini. Baba çok başarılıdır ve içten içe babasını hiçbir zaman geçemeyeceğini, kendisini babasına hiçbir zaman beğendiremeyeceğini inandırılmıştır. Bazen baba oğlunu tamamıyla görmezden de gelebilir.

Bu koşullarda çocuk ya yenilgiyi baştan kabul eder ya da asla kazanamayacağı bir kendini babasına kanıtlama ve onun onayını kazanma yarışının  içinde bulur.

Kızlar gibi oğulların da babaları tarafından sevilmesi gereklidir. Erkek çocuklar babalarının kendilerinin güvenmesini de beklerler. Bu onay ve sevgiyi bulamayan çocuk hayatla baş edebilmek için en iyi bildiği yetişkinlik rolüne soyunur. Kendisi de bir narsist olur. Böylece o da çevresindeki insanları manupule edebilecek ve belki de en sonunda babasının dikkatini çekebilecektir.

Çocuklar Narsist Babanın Tutumlarından Nasıl Koruyabiliriz?

Peki bu durumda çocukları babalarının narsist tavırlarından korumak için ne yapabiliriz? Özellikle küçük yaşlardaki çocukların ebeveyn tutumarından korunması çok zordur. Burada en temel koşul diğer ebeveynin dikkatli ve hassas bir tutumla çocuğunu korumasıdır. Ancak ilerleyen yaşlarda çocuğa verilecek doğru mesajlar, çocuğun kendisini korumasını sağlayabilecektir.

  • Çocuğunuza kendine düşkünlüğün ne anlama geldiğini anlatın. Farklı örneklerle davranışları ve sonuçları üzerine bilgi verin.
  • Babasını olduğu gibi kabul etmesine yardımcı olun. Hatta daha iyisi babasıyla ilgili zihnindeki tanımı değiştirin.
  • Öfkeli, bencil babanı tanımının yerine kendine düşkün bir baba tanımı koyun; bu konuda şakalar yapın. Olayları komik şekillerde tanımlayın. babasının–o izin vermediğiniz sürece- onu kıramayacağını anlatın.
  • Çocuğunuzun yaşı elveriyorsa babasıyla yaşayacağı olası bir ‘ben sana dememiş miydim’ seansında babasından uzaklaşmasını öğütleyin. Mesafeler çocuğa duygusal bir hareket alanı sağlayacaktır.
  • Gerekirse bir süre için bağlarını kopartabileceğini öğretin. Bazı narsistik ebeveynler yaşı kaç olursa olsun çocuklarıyla yıpratıcı bir ilişki geliştirirler. Yaşı yeten çocuğunuza bağlarını kopartarak kendisini korumaya alabileceğini öğütleyin.
  • Bazı çocuklar babalarının özgüvenli tutumundan etkilenerek kendilerine örnek alırlar. Çocuğunuzun büyürken babasının bir kopyası haline gelmesini engelleyin. Ona geliştirdiği tutumlar konusunda ayna tutun.
  • Çocuğunuza ileride kuracağı duygusal ilişkiler konusunda destek verin. Bazı babalar hiç kimseye güvenemedikleri için çocuklarına da duygusal ilişkilerden kaçmayı öğretirler. Bazen de çocuklar kendilerine –tıpkı babaları gibi- narsist bir partner seçerler. Onlara sağlıklı ilişkiler kurmayı öğretin.
  • Çocuğuzun ebeveyn beklentilerinin gerçekçi ve düşük tutmasını sağlayın. Narsistik bir insanla ilişkinin bütünüyle sağlıklı bir rutine oturabileceğini hayal bile edilmez. Baba çocuk ilişkisinde de iletişimin duygusal gitgellerle, kısır döngülerle ilerleyeceğini hatırlatın. Narsist bir baba, baba da olsa kendisini çocuğunun yerine koyamaz, onun duygularına anlamamaz.
  • Bazen bir narsistle başa çıkmanın en kolay yolu onu övmektir. Çocuğunuza gerekirse kaçak oynamayı öğretin. Her çocuk babası ile olabildiğince az çatışmak ister. Size gereksiz ya da işin kolayına kaçmak gibi görünse de çocuğunuz babasıyla her zaman tartışmamalıdır. Bazen sadece silahları indirip kolay bir sonuç almak istediği zamanlarda çocuğunuza babasını övemesini söyleyin.