COVID-19 bitti değil mi? Ne de olsa artık evlere kapanmıyor, maskeler takmıyoruz. Market torbalarını çamaşır suyuyla temizlendiğimiz, uzaktan eğitimin sonuçlarını tartıştığımız günleri de geride bıraktık. Kısaca iki yıllık o karabasan büyük ölçüde bitti.
Covid Hayaleti Aramızda
Peki tüm bunlardan Covid’in etkilerinin de bittiği sonucunu çıkartabilir miyiz? Bu sorunun yanıtı karmaşık. Çünkü bir grup uzmana göre direkt etkileri sona erse de Covid aramızda bir hayalet gibi dolaşmaya devam ediyor. Günlük hayatımızı değil ama zihinsel kapasitemizi, psikolojik iyi oluşumuzu, geleceğe dair tercihlerimizi örtülü bir biçimde etkiliyor. Uzmanlar, ironik şekilde bu örtülü pandeminin en çok da hastalığı çok az hissedenleri yani Covid-19 sırasında yaşları çok küçük olan çocukları vurduğunu belirtiyor.
Pandemi sırasında bebeklik veya okul öncesi dönemlerini geçiren çocukların neredeyse tümü anaokuluna ve ilkokula başladı. Ancak işler eskisi gibi değil! Gelişim uzmanlarının ve öğretmenlerin büyük bölümü, Covid’den sonra eğitim hayatına başlayan çocukların yaşlarına uygun gelişimi sergileyemediklerini ve bu yüzden de gerek zihinsel gerek akademik gelişim açısından kendilerinden önceki kuşaklara göre belirgin şekilde geri kaldıklarını gösteriyor. (Goldstein and Saulny).
Özellikle anaokulu öğretmenlerinin aktarımları durumun ciddiyeti konusunda daha belirgin fikir veriyor. Öğretmenlere göre bazı çocuklar kendini ifade etme, bireysel yada grup içinde oyun oynama, ince motor beceriler, odaklanma ve duygu düzenleme gibi alanlarda belirgin eksiklikler yaşıyorlar. Pek çok anaokulu öğretmeni, “Çocuklar okula geliyor ama nasıl oyun kuracaklarını ya da oyuna nasıl başlayacaklarını bilmiyorlar” diyerek Covid kuşağı çocuklarının sosyal becerilerdeki gerilemeye dikkat çekiyor. Bazı öğretmenler, çocukların “çokluk, azlık kavramı, şekilleri adlandırma, basit çözümler bulma” gibi becerilerdeki zayıflığını aktarırken; bir ergoterapist de 4-5 yaşındaki çocukların ebeveynlerinin de belirgin şekilde kaygı ve depresyon belirtileri sergilediğini bu durumun çocukların da ruh sağlığını etkilediğini vurguluyor.
Öte yandan aralarında çocuk doktorlarının, öğretmen ve erken çocukluk gelişimi uzmanlarının da olduğu çok sayı yetkili, bilişim, dil, sosyal ve motor beceriler gibi kazanımlarda ciddi aksamalar yaşandığını ortaya koyuyor. Bazı uzmanlar, çocukların kalem tutma, duygu düzenleme, sözel iletişimle ihtiyaçlarını ifade etme, şekil ve harf gibi temel kavramları isimlendirme ya da yaşıtlarıyla sağlıklı sosyal etkileşim kurabilme gibi becerilerinin salgın koşullarının etkisiyle sekteye uğramış olabileceğini iddia ediyor. Ancak bu gelişimsel becerilerin, bireyin ilerleyen yıllardaki akademik performansı ve sosyal uyumu açısından belirleyici rol oynayacak olması aynı sorunların ilerleyen yıllarda da kendini göstereceğini düşündürüyor.
Erkekler Kızlara Göre Daha Çok Etkilendi
Yapılan gözlemler aynı zamanda, gerilemenin tüm çocuklarda eşit düzeyde görülmediğini; erkek çocukların, kız çocuklarına kıyasla daha yoğun şekilde etkilendiğini de gösteriyor. Uzmanlara göre cinsiyete bağlı farklılıkların belirgin şekilde ölçümlenmesi, pandeminin nöro-gelişimsel süreçler üzerindeki etkilerinin daha ayrıntılı biçimde analiz edilmesini gerekli kılıyor; aynı zamanda erken müdahale programlarının ve eğitim politikalarının farklı gelişimsel ihtiyaçlara duyarlı şekilde yeniden yapılandırılmasının da önemini gösteriyor.
Dr. Jaime Peterson’a göre,
pandemi süresince çocuklardan maske takmalarının, yetişkinlerle fiziksel temastan kaçınmalarının istenmesi ayrıca yeterince arkadaş edinememiş ve oyun oynama fırsatını bulamamış olmaları sağlıklı sosyal etkileşim deneyimlerinden mahrum kalmalarına yol açmış olabilir.
Sosyal-duygusal gelişim açısından en önemli ve kritik dönem olarak görülen erken çocukluk döneminde, çocuklar, yaşadıkları kısıtlamaların etkilerini belirgin şekilde hissettiler. Bu süreçte çocukların gelişimini olumsuz etkileyen başka faktörler de vardı kuşkusuz. Ebeveynlerin yaşadığı yoğun psikolojik stres, çocukların arkadaş etkileşiminden ve sosyal çevrelerinden izole edilmesi, okul öncesi eğitim programlarına katılımın azalması, ekran süresinde ciddi artışlar ve serbest oyun zamanlarının kısıtlanması bu faktörlerin başında geliyor. Tüm bu faktörler, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişim açısından oldukça hassas bir dönem olan erken çocukluk evresinde, uzun vadede telafisi güç gelişimsel sorunlara zemin hazırlayabiliyor. Uzmanlar ayrıca pandeminin çocuklar üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmaların çoğunlukla okul çağındaki çocuklara odaklandığını; okul öncesi döneme ilişkin verilerin ise daha sınırlı olduğunu belirtiyor. Oysa bu küçük yaş grubu, gelişimsel açıdan daha hassas olup, pandemiden daha derin şekilde etkilenmiştir. Bu nedenle, erken çocukluk dönemine özgü ihtiyaçların belirlenmesi ve bu çocuklara yönelik uygun desteklerin geliştirilmesi büyük önem taşıyor.
Sınıf Ortamında Neler Değişti?
Peki Covid’in etkileri sınıf içinde nasıl değişimlere neden oluyor? Pek çok öğretmene göre, çocukların sınıf içi davranışlarında ve öğrenme kapasitelerinde önemli değişimler gözlemleniyor. Örneğin, öğretmenler artık çocuklara dersi sessizce dinlemeyi öğretmek için ekstra çaba harcadıklarını belirtiyorlar.
Davranışsal düzeyde ise belirgin bir gerileme söz konusu. Öğrencilerde öfke nöbetleri, eşya kırma ya da fırlatma, öğretmenlere ve akranlara yönelik saldırgan tutumlar gibi istenmeyen davranışlar oldukça yaygın şekilde görülüyor. Bu artışın ardında, çocukların Covid döneminde sosyal-duygusal gelişim fırsatlarından mahrum kalması ve stresli ev ortamlarında yaşamaları gibi nedenleri olabilir.
ABD kökenli sivil toplum örgütü olan Curriculum Associates’in gerçekleştirdiği araştırmalara göre, düşük gelirli ve özellikle de Siyahi ya da Hispanik öğrencilerin bulunduğu okullarda çok daha belirgin bir gerileme gözlemleniyor. Aile gelirinin yüksek olduğu bölgelerde çocukların gelişimi geçmiş istatistik verilerle daha fazla uyum gösterirken bulgular, pandemi sonrası eğitim eşitsizliklerinin daha da derinleştiğini ve sosyo-ekonomik konumun, öğrenme kayıplarını doğrudan etkileyen belirleyici bir faktor olduğunu işaret ediyor.
Ekran Süresi, Stres ve Gelişimsel Gecikmeler
Pandemi döneminin çocuklar üzerindeki en belirgin etkisi çocukların ekran sürelerindeki büyük artış. Bunu zaten hepimiz kendi gözlemlerimizle de biliyoruz.
Araştırmalar, ekran başında fazladan geçirilen zamanın çocuklara dikkat sürelerinde kısalma, konsantrasyon kaybı, görsel algılarında, ince motor becerilerinde, sosyal gelişimde olumsuzlar olarak geri dönüyor.
Öte yandan ebeveynlerin yaşadığı yoğun stresin bebeklerin beyin gelişiminde bile olumsuz etkiler yarattığı ifade ediliyor. Çünkü beynin korku ve saldırganlıkla ilişkili bölğelerinde artan aktivasyon, dil, öğrenme ve keşif süreçlerine ayrılan bilişsel kaynakları azaltıyor. (Goldstein and Saulny).
Benzer şekilde özellikle de pandemi döneminde kreşten alınarak evde eğitilen çocukların sosyal ortamlara yeterince maruz kalmamaları sosyal uyum sorunlarına neden oluyor. Bu da çocuklarda ayrılık anksiyetesi ya da seçici konuşmama gibi sorunların daha sık görülmesine neden oluyor.
Telafi Mümkün mü?
Peki bu olumsuzluklar telafi edilebilir mi? Uzmanlar çocuk beyninin esneklik ve telafi kapasitesi açısından oldukça güçlü olduğunun altını çiziyorlar. Columbia Üniversitesi’nden Dr. Dani Dimitriu’a göre, erken müdahale ile gelişimsel farkların azaltılması mümkün olabilir. Bazı okullarda bu amaçla çeşitli destek programları başlatılmış, okul öncesi sınıflara yardımcı öğretmenler eklenmiş ve yaz okulu destek projeleri uygulanmıştır.
Sonuç olarak, küçük çocukların gelişimsel geriliklerini kapatabilmeleri için hem okul öncesi eğitime erişim olanaklarının artırılması hem de erken çocukluk dönemine özel kaynakların sağlanması gerekmektedir. Uzmanların ortak görüşü, çocukların yeterli destekle birlikte öğrenmeye açık ve gelişim gösterebilir durumda oldukları yönündedir.
Bu makale, Goldstein, Dana, and Susan Saulny. The Pandemic’s Toll on Young Children: Fewer Skills,Strugling Schools. The New York Times, 1 July 2024, www.nytimes.com/interactive/2024/07/01/upshot/pandemic-children-school-performance.html. Accessed 13 Apr.2025 adlı kaynaktan özetlenerek uyarlanmıştır.
